Vesti i informacije iz vremena Španskog gripa 1918. godine su istaknute u muzeju Bizbi, u gradu Bizbi u Arizoni, 24. jula, 2020. (Frederik J. Braun / AFP)

Razobličene netačne i obmanjujuće tvrdnje o Španskom gripu iz 1918. godine

Copyright AFP 2017-2020. Sva prava zadržana.

Objava na Fejsbuku podeljena više stotina puta sadrži nekoliko tvrdnji o drugom talasu Španskog gripa 1918, uključujući da je tada “umrlo između 20 do 100 milijuna ljudi”, da su ljudi “masovno umirali zbog cjepiva koje im je srušilo imunološki sustav u tijelu” i da su “simptomi te ‘gripe’ bili identični kao simptomi tzv. virusa ebole, koji je isto bio reakcija na cjepivo.” Objava se deli u vreme kada se strahuje da će drugi talas pandemije novog korona virusa zahvatiti Hrvatsku i svet; u njoj se špekuliše da će “nakon cijepljenja protiv COVID-a-19 drugi val biti smrtonosan ali samo za cijepljene ljude.”

Međutim, tačna je samo tvrdnja da su u drugom talasu Španskog gripa umirali mahom mladi ljudi; ostale su ili netačne ili obmanjujuće. Objava izgleda kao pokušaj da se proturi poruka protiv vakcinacije u trenutku kad se razvijaju vakcine protiv COVID-a 19.

Objava, pregledana više od 73,000 puta i podeljena gotovo 600 puta od 14. avgusta, 2020, naslovljena je “Španska gripa, 2. val, 1918.” Isti tekst objavljen je u julu ovde, ovde i ovde, kao i ovde 17. avgusta i podeljen na Fejsbuku. 

U njoj je nekoliko netačnih ili obmanjujućih tvrdnji o Španskom gripu 1918-1919, jednoj od najtežih pandemija u istoriji koja se poredi sa trenutnom zarazom COVID-om-19, poteklom u Kini u decembru 2019.

Bolest COVID-19, koju prouzrokuje novi korona virus, do 20. avgusta 2020. je odnela više od 787,000 života, prema evidenciji AFP-a napravljenoj na osnovu podataka dobijenih od nacionalnih vlasti i Svetske zdravstvene organizacije.

Evo ključnih tvrdnji iznetih u objavi:

- Između 20 i 100 miliona ljudi umrlo je u drugom talasu Španskog gripa;

- Većina umrlih bili su mladi ljudi i vojnici različitih vojski koji su učestvovali u Prvom svetskom ratu;

- Drugi talas došao je nakon vakcinacije protiv boginja, tifusa i gripa koja je “srušila” imunološki sistem ljudi, izazivajući visok mortalitet;

- Simptomi gripa su bili identični onima koje izaziva virus ebola, “koji je isto bio reakcija na cjepivo”;

- “Virus nikada ne ubija čovjeka već služi čišćenju tijela, virus je čovjekov prijatelj, i nije živi organizam”;

- U eksperimentu tokom prvog talasa gripa, nevakcinisani zatvorenici u Bostonu nisu se “zarazili sa sekretom virusa koji im je bio podmetnut”;

- “Kroz priču o virusu se zataškalo masovno ubojstvo kršćana na Zapadu od strane svjetske bankarske/masonske elite.”  

Snimak objave napravljen 18. avgusta, 2020.

AFP Činjenice proverio je svaku od ovih tvrdnji.

Drugi talas Španskog gripa usmrtio je 20-100 miliona ljudi: BROJ UMRLIH JE NEPOZNAT

Španski grip izbio je u proleće 1918. i proširio se svetom u tri talasa do leta 1919. Broj umrlih tokom cele pandemije, uključujući sva tri talasa, ostao je nepoznat ali se uglavnom procenjuje na najmanje 50 miliona ljudi u svetu.

Prvi talas od marta do kraja jula 1918. imao je stopu smrtnosti sličnu običnom sezonskom gripu, prema američkoj medijskoj mreži Histori (History). Drugi talas, koji je trajao od avgusta do novembra 1918, bio je najsmrtonosniji, ali tačan broj umrlih nije poznat. Broj umrlih na svetu tokom trećeg talasa, iako u milionima, bio je bled u poređenju sa apokaliptičnim gubicima tokom drugog talasa.

Prema internet stranici Historija, grip se najpre pojavio među američkim vojnicima i brzo se proširio prilikom njihovog razmeštanja po Evropi tokom Prvog svetskog rata. Do početka drugog talasa grip je bio prisutan u zemljama širom sveta. 

Ne postoje odvojeni podaci o tome koliko je ljudi umro u drugom talasu, budući da je medicinska dokumentacija iz tog vremena oskudna. Međutim, “od septembra do novembra 1918. smrtnost od Španskog gripa je porasla vrtoglavom brzinom. Samo u oktobru u Sjedinjenim Državama od Španskog gripa umrlo 195,000 Amerikanaca,” piše Histori.

“Procenjuje se da je oko 500 miliona ljudi, ili jedna trećina svetske populacije, bilo inficirano virusom. Broj umrlih u svetu se procenjuje na najmanje 50 miliona, od čega je oko 675,000 u Sjedinjenim Državama,” navodi o gripu na svojoj internet stranici Centara za kontrolu i prevenciju bolesti - Si-Di-Si (CDC), Zavoda za javno zdravlje Sjedinjenih Država.

“Pandemija influencom 1918. bila je najteža u novijoj istoriji,” dodaje CDC.

Ameš Adalja (Amesh Adalja), doktor za infektivne bolesti i viši naučnik u Centru za zdravstvenu bezbednost Džons Hopkins (Johns Hopkins Center for Health Security), kaže da je “oko 50 do 100 miliona ljudi preminulo širom sveta,” preneo je NPR (National Public Radio) u izveštaju iz aprila 2020. Adalja ističe da su sve brojke “najbolje procene”.

"U 1918, evidencija smrtovnica i epidemiologija bili su zaista na samom početku" razvoja, rekao je Adalja. 

Visoka stopa smrtnosti u drugom talasu Španskog gripa bila je jer su prethodne vakcine ‘srušile’ imunološki sistem u telu: NETAČNO

U objavi se tvrdi da je drugi talas “bio nakon cijepljenja protiv boginja, tifusa i gripe i ljudi su masovno umirali zbog cjepiva koje im je srušilo imunološki sustav u tijelu.” To nije tačno.

Upitana da li vakcine mogu da sruše imunološki sistem, Maja Stanojević, virusološkinja sa beogradskog Instituta za mikrobiologiju i imunologiju i konsultantkinja Svetske zdravstvene organizacije odgovorila je: “Ne. Tačka.”

U telefonskom razgovoru 19. avgusta, 2020, ona je za AFP Činjenice rekla da “u medicini nema procedure koja ne nosi nikakav rizik. Postoji izvestan rizik za nekakve neželjene posledice bilo koje vakcine, ali gledano na nivou opšte populacije i ukupnog broja vakcinisanih ljudi taj procenat je značajno mali.”

Vakcina protiv velikih boginja pronađena je 1796. i bila je prva uspešno razvijena vakcina. Nakon kampanje za vakcinaciju od 1966. do 1977. godine, velike boginje su globalno iskorenjene do 1980.

Ne postoji komercijalna vakcina za tifus, koji prouzrokuje bakterija a ne virus. Jedna verzija vakcine razvijena je između dva svetska rata ali nije zaustavila epidemije. 

Vakcina protiv gripa takođe nije postojala u vreme Španskog gripa 1918-1919. Tek su tridesetih godina prošlog veka “kod ljudi izolovani virusi influence, dokazujući da influencu uzrokuje virus a ne bakterija,” što je omogućilo stvaranje vakcine, prema vremenskoj liniji CDC-a.

Prema Svetskoj zdravstvenoj organizaciji (SZO) “vakcine su zapravo vrlo bezbedne, uprkos suprotnim implikacijama u mnogim anti-vakserskim publikacijama. Kod većine vakcina neželjene reakcije su male i privremene, kao što je bol u ruci ili blaga groznica.”

“Ozbiljnije neželjene reakcije retko se dešavaju (od jedne na hiljade do jedne na milione doza) i neke su toliko retke da rizik ne može biti tačno sagledan. Kad je reč o vakcinama koje prouzrokuju smrt, opet, toliko malo smrtnih slučajeva može uverljivo biti pripisano vakcinama da je statistički teško ustanoviti rizik.”

Virus nikada ne ubija osobu već služi da očisti telo i nije živi organizam: NETAČNO

Nisu svi virusi smrtonosni, ali neki od njih prouzrokovali su najsmrtonosnije epidemije koje je svet ikada video, kao što je Španski grip čiji je uzročnik bio virus H1N1; velike boginje; različite vrste ptičijeg gripa; SIDA, koju uzrokuju virusi HIV-a; i ebola.

“Virusi su vrlo mali bacili. Oni su načinjeni od genetskog materijala unutar proteinskog omotača. Virusi izazivaju poznate infektivne bolesti kao što su prehlada, grip i bradavice. Oni su takođe uzročnici teških oboljenja kao što su HIV/SIDA, velike boginje i ebola,” navodi se na internet stranici Medlajn Plus, servisa američke Nacionalne biblioteke za medicinu, najveće svetske medicinske biblioteke.

Vremenska linija smrtonosnih bolesti, epidemija i pandemija kroz istoriju. (Džon Seki, Lorens Ču, Dženis Latvels / AFP)

Kad je reč o tvrdnji da virus nije živi organizam, to je pre filozofsko pitanje, ističe se na internet stranici Mikrobiološkog društva.

Maja Stanojević, međutim, dodaje da “to nije bitno jer je nesumnjivo da virusna infekcija organizma ima posledice koje mogu biti različit stepen težine bolesti koje izazivaju, zaključno sa smrtnim ishodom.”

Simptomi Španskog gripa bili su identični onima koje izaziva ebola, što je bila reakcija na vakcinu: NETAČNO

Suprotno tvrdnji da je ebola izazvana reakcijom na vakcinu, SZO kaže da je to virus koji se prenosi na ljude sa divljih životinja kao što su voćni slepi miševi, bodljikavo prase i primati osim ljudi.

CDC ovde navodi da naučnici ne znaju odakle dolazi virus ali veruju da je životinjskog porekla, te da su izvor najverovatnije slepi miševi ili primati poput šimpanzi, bezrepih i drugih majmuna.

Postoje neke sličnosti u simptomima između ebole i Španskog gripa, koji je imao tipične simptome gripa kao što su groznica, glavobolja, bol u mišićima i umor. Međutim, razlike su važnije, jer ebola izaziva veliko i često smrtonosno krvarenje.

Snimak grafike CDC-a o sličnostima i razlikama između gripa i ebole, napravljen 18. avgusta, 2020.

Drugi talas Španskog gripa usmrtio je najviše mlade ljude: TAČNO

“Virus je bio najsmrtonosniji za ljude između 20 i 40 godina. Taj obrazac morbiditeta je neuobičajen za influencu koja obično usmrti starije i malu decu,” navodi se na internet stranici o ljudskoj virusologiji Univerziteta Stenford (Stanford University).

Prema časopisu Tajm (Time magazine), istraživači koje je predvodio Majkl Vurubi (Michael Worobey) sa Univerziteta Arizona otkrili su da je neobični obrazac smrtnosti bio prouzrokovan prethodnom izloženošću vrstama gripa H1, odnosno njenim nedostatkom.

“Izgleda da je odlučujući faktor bio prethodni imunitet ili njegov nedostatak,” kaže Vurubi. Njegova studija o tome iz 2019. može se videti ovde.

Mlade žrtve drugog talasa uključivale su vojnike koji su se u to vreme borili u Prvom svetskom ratu. “Brz pokret vojnika širom sveta bio je glavni razlog širenja bolesti,” kaže Džejms Haris (James Harris), historičar Državnog univerziteta u Ohaju koji je proučavao i zarazne bolesti i Prvi svetski rat.
 

Zaštitna oprema korišćena tokom kuge, Španskog gripa i COVID-a-19 (Alen Bomnel, Sabrina Blanšar / AFP)

Iako je zabeleženo da su ljudi svih uzrasta inficirani COVID-om-19, starija populacija i ljudi sa postojećim medicinskim stanjima kao što su astma, dijabetes i srčane bolesti su najranjiviji i najskloniji teškom oboljevanju od virusa, kaže SZO

Zatvorenicima je ‘podmetnut’ virus: DELIMIČNO TAČNO

Tačno je, kako se tvrdi u objavi na Fejsbuku, da su bostonski zatvorenici bili izloženi virusu Španskog gripa i nisu bili inficirani. Međutim to uključuje samo 62 zatvorenika i virus im nije bio nužno “podmetnut”, kaže Kenet Dejvis (Kenneth Davis), istoričar i autor knjige iz 2018. Smrtonosniji od rata (More Deadly Than War).

“U novembru 1918, šezdeset dva mornara, zatvorena zbog zločina počinjenih u vojnoj službi, dobila su mogućnost da učestvuju u eksperimentu u zamenu za pomilovanje. Svi su bili izloženi gripu na različite načine, uključujući putem injekcije ili krvi. Ni jedan od šezdeset dvojice nije dobio grip,” rekao je Dejvis AFP-u mejlom 18. avgusta, 2020.

Tvrdnja da se pričom o novom korona virusu “zataškalo masovno ubojstvo kršćana na Zapadu od strane svjetske bankarske/masonske elite” je uobičajena optužba teoretičara zavere koja je bez osnova.

 
Katarina Subašić
KORONA VIRUS VAKCINE